Okulda gerçekleştirilen her kaba davranış veya arkadaş anlaşmazlığı ceza suçu oluşturmaz. Ancak vurma, itme, tehdit etme, hakaret etme, para isteme, eşyaya zarar verme veya sosyal medyada küçük düşürme gibi davranışlar Türk Ceza Kanunu kapsamında suç sayılabilir.

Akran zorbalığını yapan çocuğun ceza alıp almayacağı öncelikle fiili işlediği tarihteki yaşına göre belirlenir. TCK m.31 uyarınca 12 yaşından küçük çocukların ceza sorumluluğu bulunmaz. On iki ile on beş yaş arasındaki çocuklarda algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği araştırılır. On beş ile on sekiz yaş arasındaki çocukların ise ceza sorumluluğu vardır; ancak cezalarında yaş küçüklüğü indirimi uygulanır.

Akran Zorbalığı Nedir?

Akran zorbalığı, çocuklar arasında güç dengesizliğine dayanan ve çoğu zaman tekrarlanan fiziksel, sözlü, psikolojik veya dijital davranışları ifade eder. “Akran zorbalığı” Türk Ceza Kanunu’nda tek başına ayrı bir suç adı değildir.

Gerçekleştirilen davranışa göre şu suçlar gündeme gelebilir:

• Vurma veya yaralama nedeniyle kasten yaralama,
• Öldürme veya dövme tehdidi nedeniyle tehdit,
• Küfür, aşağılama veya küçük düşürme nedeniyle hakaret,
• Para veya eşya isteme nedeniyle yağma,
• Eşyayı kırma nedeniyle mala zarar verme,
• Bir yere kilitleme veya gitmesine izin vermeme nedeniyle kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma,
• Israrla arama ve mesaj gönderme nedeniyle kişilerin huzur ve sükûnunu bozma,
• Sosyal medya üzerinden yapılan davranışlara göre hakaret, tehdit veya özel hayatın gizliliğini ihlal.

Bu nedenle olayın hukuki değerlendirmesi, “zorbalık yaptı” ifadesinden ziyade çocuğun tam olarak ne yaptığına göre gerçekleştirilir.

12 Yaşından Küçük Çocuk Ceza Alır mı?

TCK m.31/1 uyarınca fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu bulunmaz. Bu çocuk hakkında ceza kovuşturması yapılamaz ve hapis ya da adli para cezası verilemez.

Ancak bu durum hiçbir işlem yapılamayacağı anlamına gelmez. Çocuk hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında çocuklara özgü koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilir.

Bu tedbirler arasında şunlar bulunur:

• Danışmanlık tedbiri,
• Eğitim tedbiri,
• Bakım tedbiri,
• Sağlık tedbiri,
• Barınma tedbiri.

Ayrıca okul yönetimi tarafından eğitim mevzuatı kapsamında disiplin ve rehberlik işlemleri uygulanabilir. Dolayısıyla 12 yaşından küçük çocuk ceza almasa bile davranış tamamen sonuçsuz kalmaz.

12–15 Yaş Arasındaki Çocuk Ceza Alır mı?

Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından özel bir inceleme yapılır.

TCK m.31/2 uyarınca çocuğun:

• İşlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadığı,
• Davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişip gelişmediği

araştırılır.

Çocuğun bu yeteneklere sahip olmadığı belirlenirse ceza sorumluluğu bulunmaz. Ancak çocuk hakkında koruyucu ve destekleyici tedbirlere karar verilebilir.

Algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmiş olduğu belirlenirse çocuk cezalandırılabilir. Bununla birlikte yetişkinler için öngörülen ceza aynen uygulanmaz; TCK m.31’deki yaş küçüklüğü indirimi yapılır.

Süreli hapis cezaları yarı oranında indirilir ve her bir fiil bakımından verilecek hapis cezası yedi yıldan fazla olamaz. Ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet gerektiren suçlar için Kanun’da ayrıca özel indirimli süreler belirlenmiştir.

15–18 Yaş Arasındaki Çocuk Ceza Alır mı?

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu vardır. Bu yaş grubunda, 12–15 yaş grubundaki gibi algılama yeteneğinin bulunup bulunmadığına ilişkin özel ceza sorumluluğu araştırması kural olarak yapılmaz.

Ancak çocuk olması nedeniyle cezada indirim uygulanır. TCK m.31/3 uyarınca süreli hapis cezaları üçte bir oranında indirilir ve her bir fiil bakımından verilecek hapis cezası on iki yıldan fazla olamaz.

Çocuğun yaşı, suçun işlendiği tarihe göre hesaplanır. Soruşturma veya dava sırasında 18 yaşını doldurmuş olması, suç tarihindeki çocukluk statüsünü ortadan kaldırmaz.

Arkadaşına Vuran Çocuğun Cezası Nedir?

Bir öğrencinin başka bir öğrenciye tokat atması, yumruk vurması, tekmelemesi, iterek düşürmesi veya başka şekilde acı vermesi TCK m.86 kapsamında kasten yaralama suçunu oluşturabilir.

TCK m.86/1’e göre bir kişinin vücuduna acı veren, sağlığının veya algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Yaralanmanın etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek kadar hafifse TCK m.86/2 uygulanabilir. Bu durumda yetişkin fail için dört aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülür.

Fail çocuksa bu cezalar doğrudan uygulanmaz. Öncelikle TCK m.31 uyarınca yaş grubu belirlenir ve gerekli yaş küçüklüğü indirimi yapılır.

İtmek veya Tokat Atmak da Yaralama Suçu mu?

Yaralama suçunun oluşması için mutlaka kanama, kırık veya kalıcı iz meydana gelmesi gerekmez. Mağdurun vücuduna acı verilmesi de suçun oluşması için yeterli olabilir.

Bu nedenle şu davranışlar olayın özelliklerine göre kasten yaralama sayılabilir:

• Tokat atmak,
• Yumruk veya tekmeyle vurmak,
• Saç çekmek,
• Sert şekilde itmek,
• Çelme takarak düşürmek,
• Bir cisim fırlatmak,
• Sopa, kalem veya benzeri bir araçla vurmak.

Yaralanmanın niteliği adli muayene raporuyla belirlenir. Kemik kırılması, yüzde sabit iz veya hayati tehlike gibi daha ağır sonuçlar ortaya çıkarsa TCK m.87 kapsamında ceza artırılabilir.

Birden Fazla Çocuğun Birlikte Dövmesi Cezayı Etkiler mi?

Birden fazla çocuğun birlikte hareket ederek başka bir çocuğu dövmesi halinde her çocuğun eyleme nasıl katıldığı ayrı ayrı değerlendirilir.

Çocuklardan biri mağduru tutarken diğerinin vurması, saldırıyı birlikte planlamaları veya birbirlerinin davranışlarını kolaylaştırmaları halinde müşterek faillik ya da suça yardım etme hükümleri gündeme gelebilir.

Yalnızca olay yerinde bulunmak her durumda suç ortağı olmak için yeterli değildir. Çocuğun saldırıya katıldığı, saldırıyı kolaylaştırdığı veya ortak hareket ettiği delillerle belirlenmelidir.

“Seni Döveceğim” veya “Seni Öldürürüm” Demek Suç mu?

Bir öğrencinin başka bir öğrenciyi hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğini söyleyerek korkutması TCK m.106 kapsamında tehdit suçunu oluşturabilir.

“Seni öldürürüm”, “çıkışta seni döveceğim” veya “sana zarar vereceğim” gibi sözlerin tehdit sayılabilmesi için olayın şartları içerisinde ciddi ve korkutucu nitelikte olması gerekir.

Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit suçunun yetişkinler bakımından temel cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir. Fail çocuksa TCK m.31 uyarınca yaş küçüklüğü hükümleri uygulanır.

Sözün söylendiği ortam, tarafların daha önceki davranışları, çocuğun sözünü gerçekleştirebilecek durumda olup olmadığı ve mağdur üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir.

Şaka Olarak Söylenen Söz Tehdit Sayılır mı?

Her sert veya düşüncesiz söz tehdit suçu oluşturmaz. Sözün objektif olarak mağdurda ciddi korku ve endişe oluşturmaya elverişli olması gerekir.

“Şaka yaptım” denilmesi tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Sözün söylendiği biçim, tarafların ilişkisi, olaydan önce yaşananlar, kullanılan araçlar ve sonraki davranışlar dikkate alınır.

Örneğin bıçak göstererek “seni çıkışta öldüreceğim” denilmesi ile arkadaşlar arasındaki açıkça ciddi olmayan bir söz aynı şekilde değerlendirilmez.

Okulda Küfür Etmek Hakaret Suçu mu?

Bir öğrencinin başka bir öğrenciye küfür etmesi, aşağılayıcı sözler söylemesi veya onur ve saygınlığını zedeleyecek somut bir fiil isnat etmesi TCK m.125 kapsamında hakaret suçunu oluşturabilir.

Hakaret suçunun yetişkin fail bakımından temel cezası:

• Üç aydan iki yıla kadar hapis,
• Veya adli para cezasıdır.

Fail çocuksa TCK m.31’deki yaş küçüklüğü hükümleri uygulanır.

Her kaba veya nezaketsiz söz hakaret değildir. Sözün mağdurun onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek ağırlıkta olması gerekir. Sözün anlamı, söylendiği ortam ve tarafların ilişkisi birlikte değerlendirilir.

Lakap Takmak Akran Zorbalığı ve Hakaret Sayılır mı?

Bir çocuğa sürekli olarak fiziksel görünümü, sağlık durumu, ailesi, kökeni veya başka bir özelliği üzerinden aşağılayıcı lakap takılması hakaret suçunu oluşturabilir.

Ancak her lakap otomatik olarak ceza suçu değildir. Lakabın aşağılayıcı niteliği, kullanım amacı, tekrar edilip edilmediği ve mağdur üzerindeki etkisi değerlendirilir.

Ceza suçu oluşmasa bile davranış okul disiplini, rehberlik önlemleri ve çocuğun korunması bakımından sonuç doğurabilir.

WhatsApp Grubunda veya Sosyal Medyada Zorbalık Suç mu?

Hakaret veya tehdit mesajla, WhatsApp grubunda, sosyal medya hesabında veya çevrim içi oyun üzerinden de gerçekleştirilebilir.

TCK m.125/2 uyarınca hakaretin sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle gerçekleştirilmesi halinde de hakaret hükümleri uygulanır. Tehdit mesajlarının bulunması halinde TCK m.106 gündeme gelebilir.

Örnek olarak şu davranışlar suç oluşturabilir:

• Küfürlü mesaj göndermek,
• Aşağılayıcı paylaşım yapmak,
• Tehdit mesajı göndermek,
• Sahte hesap açarak küçük düşürmek,
• Mağdurun fotoğrafını hakaret içeren yazılarla paylaşmak,
• Sınıf grubunda topluca aşağılamak.

Paylaşımın herkese açık yapılması, hakaret suçunda aleniyet nedeniyle cezanın artırılmasına yol açabilir.

Çocuğun Fotoğrafını İzinsiz Paylaşmak Suç mu?

Akran zorbalığı sırasında çocuğun özel fotoğrafının, videosunun veya mahrem görüntülerinin paylaşılması yalnızca hakaret kapsamında değerlendirilmeyebilir.

Görüntünün niteliğine ve nasıl elde edildiğine göre:

• TCK m.134 kapsamında özel hayatın gizliliğini ihlal,
• TCK m.136 kapsamında kişisel verileri hukuka aykırı verme veya yayma,
• TCK m.132 kapsamında haberleşmenin gizliliğini ihlal

suçları gündeme gelebilir.

Çocuğun küçük düşürülmesi amacıyla görüntüsünün yayılması, olayın hukuki ağırlığını artırabilir.

Zorla Para veya Harçlık İstemek Suç mu?

Bir öğrencinin başka bir öğrenciyi dövmekle veya zarar vermekle tehdit ederek para, yiyecek, telefon ya da başka bir eşya istemesi basit akran zorbalığının ötesine geçebilir.

Zor veya tehdit kullanılarak eşyanın alınması halinde TCK m.148 ve devamındaki yağma suçu gündeme gelebilir. Yağma, yaralama veya hakaret suçundan daha ağır yaptırımları bulunan bir suçtur.

Fail çocuk olsa bile yaşına göre TCK m.31 hükümleri uygulanarak ceza sorumluluğu değerlendirilebilir.

Mağdur Çocuğun Şikâyeti Nasıl Yapılır?

Akran zorbalığına maruz kalan çocuk veya ailesi durumu öncelikle okul yönetimine bildirebilir. Davranış aynı zamanda suç oluşturuyorsa kolluk birimlerine veya Cumhuriyet Başsavcılığına başvuru yapılabilir.

Başvuruda mümkünse şu deliller sunulmalıdır:

• Hastane ve adli muayene raporları,
• Okul kamera kayıtları,
• Öğretmen ve öğrenci tanıkları,
• WhatsApp ve sosyal medya mesajları,
• Ekran görüntüleri,
• Fotoğraf ve videolar,
• Okul yönetimine verilen dilekçeler,
• Rehberlik servisi kayıtları,
• Yırtılan kıyafet veya zarar gören eşyalar.

Ekran görüntülerinin yalnızca kırpılmış hali değil, kullanıcı adı, tarih ve saat bilgilerini gösteren asılları da korunmalıdır.

Hakaret ve Yaralama Suçlarında Şikâyet Süresi

Basit hakaret ve basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek yaralama suçları kural olarak şikâyete bağlıdır. Şikâyete bağlı suçlarda genel süre, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır.

Ancak yaralamanın ağırlaşması, silah kullanılması veya farklı nitelikli hallerin bulunması halinde suç şikâyete bağlı olmaktan çıkabilir. Tehdit suçunda da tehdidin konusu ve işlenme biçimine göre şikâyet şartı değişebilir.

Bu nedenle her olayda yalnızca “şikâyet edilmedi” veya “şikâyetten vazgeçildi” denilerek dosyanın kapanacağı düşünülmemelidir.

Çocukların Soruşturması Nasıl Yapılır?

Suça sürüklenen çocuk hakkındaki soruşturma, çocuklara özgü usullere göre yürütülür. Çocuğun üstün yararı, gelişim durumu ve korunma ihtiyacı dikkate alınır.

Çocuk hakkında:

• Müdafi görevlendirilir,
• İfade ve sorgu işlemlerinde çocuklara özgü kurallar uygulanır,
• Sosyal inceleme yapılabilir,
• Eğitim ve aile durumu araştırılabilir,
• Koruyucu ve destekleyici tedbirlere karar verilebilir,
• Yargılama çocuk mahkemesinde veya suçun niteliğine göre çocuk ağır ceza mahkemesinde yapılabilir.

Amaç yalnızca çocuğu cezalandırmak değil, yeniden suç işlemesini önlemek ve gelişimini korumaktır.

Akran Zorbalığı Yapan Çocuğun Anne ve Babası Ceza Alır mı?

Anne ve baba, çocuklarının gerçekleştirdiği zorbalık nedeniyle otomatik olarak ceza almaz. Ceza sorumluluğu şahsidir. Başka bir ifadeyle çocuğun işlediği suç doğrudan anne veya babaya yüklenemez.

Ancak anne ve babanın çocuğu suça yönlendirmesi, suça yardım etmesi veya kendi bağımsız suçlarını işlemesi halinde ayrıca ceza sorumluluğu doğabilir.

Bunun yanında Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu kapsamında gözetim yükümlülüğü ve tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.

Mağdur Çocuk İçin Tazminat İstenebilir mi?

Akran zorbalığı nedeniyle yaralanan, psikolojik zarar gören veya eşyası zarar gören çocuk adına maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.

Türk Borçlar Kanunu kapsamında:

• Tedavi giderleri,
• Zarar gören eşyanın bedeli,
• Diğer maddi kayıplar,
• Kişilik haklarının ihlalinden doğan manevi zarar

talep konusu olabilir.

Çocuğun, anne ve babanın veya okulun hukuki sorumluluğu olayın özelliklerine ve gözetim yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğine göre ayrı ayrı değerlendirilir.

Okulda akran zorbalığı yapan çocuğun ceza alıp almayacağı, yaptığı davranışa ve fiil tarihindeki yaşına göre belirlenir. On iki yaşından küçük çocuklara ceza verilemez; ancak koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilir. On iki ile on beş yaş arasındaki çocukların algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği araştırılır. On beş ile on sekiz yaş arasındaki çocukların ceza sorumluluğu bulunmakla birlikte cezalarında indirim yapılır.

Vurma TCK m.86 kapsamında yaralama, korkutucu sözler TCK m.106 kapsamında tehdit, küfür ve aşağılama ise TCK m.125 kapsamında hakaret suçunu oluşturabilir. Zorla para alma, özel görüntü paylaşma veya bir çocuğu bir yere kapatma gibi daha ağır davranışlar farklı suçların da oluşmasına neden olabilir.

Bu metin genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Her olay; çocukların yaşları, davranışın niteliği, yaralanma raporu, mesajlar, kamera kayıtları ve diğer deliller dikkate alınarak ayrı değerlendirilir.