Yurt dışına çıkış yasağı, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109/3-a maddesinde düzenlenen bir adli kontrol tedbiridir. Ceza değildir; soruşturma veya kovuşturma sırasında kişinin kaçmasını önlemek ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesini sağlamak amacıyla uygulanır.

Yasak, kendiliğinden savunma veya dilekçe verilmesiyle kalkmaz. Kararı veren ya da dosyaya bakmakla görevli hâkim veya mahkemeden kaldırma, değiştirme veya belirli tarihler için geçici muafiyet kararı alınması gerekir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Hangi Şartlarda Verilebilir?

CMK m.109’a göre, CMK m.100’deki tutuklama nedenlerinin bulunduğu durumlarda tutuklama yerine adli kontrol uygulanabilir. Yurt dışına çıkamamak da bu tedbirlerden biridir.

Tedbir için genel olarak şu koşullar değerlendirilir:

• Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunması,
• Şüpheli veya sanığın kaçma ya da saklanma ihtimali,
• Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme tehlikesi,
• Tanık, mağdur veya diğer kişiler üzerinde baskı kurulması ihtimali,
• Yurt dışı yasağının ulaşılmak istenen amaçla orantılı olması.

Yurt dışına çıkış yasağı, kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez. Kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunmadan da soruşturma veya kovuşturma sırasında uygulanabilir.

Anayasa’nın 23. maddesine göre vatandaşın yurt dışına çıkma özgürlüğü, suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ancak hâkim kararıyla sınırlanabilir. Bu nedenle savcılık veya kolluk makamı, kanunda belirtilen istisnalar dışında tek başına ceza soruşturmasına bağlı sürekli bir yurt dışı yasağı koyamaz.

Yurt Dışı Çıkış Yasağını Kim Kaldırır?

Yetkili merci, dosyanın bulunduğu aşamaya göre değişir.

CMK m.111’e göre şüpheli veya sanık, adli kontrolün kaldırılmasını isteyebilir. Hâkim veya mahkeme, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra talebi değerlendirir. Kanunda bu konuda beş günlük karar süresi öngörülmüştür. mevzuat.adalet.gov.tr

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Nasıl Kaldırılır?

Kaldırma işlemi temel olarak aşağıdaki şekilde ilerler:

1. Dosyanın soruşturma mı yoksa kovuşturma aşamasında mı olduğu belirlenir.

2. Yasağı koyan karar ve kararın gerekçesi incelenir.

3. Yetkili sulh ceza hâkimliğine veya davaya bakan mahkemeye gerekçeli dilekçe sunulur.

4. Kaçma şüphesinin bulunmadığını ve tedbirin artık gerekli olmadığını gösteren belgeler eklenir.

5. Cumhuriyet savcısının görüşü alınır.

6. Hâkim veya mahkeme yasağın kaldırılmasına, devamına, değiştirilmesine veya geçici muafiyet uygulanmasına karar verir.

7. Kaldırma kararı ilgili birimlere gönderilir ve sınır kapısı kayıtlarındaki tedbir kaldırılır.

Karar verilmiş olsa bile kayıtların güncellendiği doğrulanmadan yurt dışına çıkılmaya çalışılmamalıdır. Mahkeme kararıyla sınır sistemindeki kaydın kaldırılması aynı işlem değildir; kararın ilgili birimlere iletilmesi gerekir.

Kaldırma Talebinde Hangi Gerekçeler İleri Sürülebilir?

Her dosya kendi delillerine göre değerlendirilir. Bununla birlikte aşağıdaki durumlar kaldırma talebini destekleyebilir.

Kaçma şüphesinin bulunmaması

Şüpheli veya sanığın sabit ikametgâhının bulunması, düzenli işte çalışması, ailesinin Türkiye’de yaşaması ve geçmişte çağrıldığı işlemlere katılması kaçma şüphesinin bulunmadığını gösterebilir.

Yurt dışında akrabaların veya ticari bağlantıların bulunması tek başına kaçma şüphesini kanıtlamaz. Buna karşılık başka ülke vatandaşlığı, yurt dışında sürekli yaşam, daha önce kaçma girişimi veya yargılamaya katılmama gibi durumlar mahkeme tarafından aleyhe değerlendirilebilir.

Delillerin toplanmış olması

İfadeler alınmış, aramalar tamamlanmış, dijital materyaller incelenmiş ve tanıklar dinlenmişse delillere müdahale tehlikesinin azaldığı ileri sürülebilir.

Ancak yalnızca “deliller toplandı” şeklindeki genel ifade yeterli olmayabilir. Hangi soruşturma işlemlerinin tamamlandığı somut biçimde açıklanmalıdır.

Adli kontrol şartlarına düzenli uyulması

Şüpheli veya sanığın uzun süre imza yükümlülüğüne uyması, duruşmalara katılması ve çağrılara cevap vermesi, yargılamadan kaçma niyeti bulunmadığını gösteren önemli bir değerlendirme unsurudur.

Tedbirin uzun süredir devam etmesi

Yurt dışına çıkış yasağının süresi uzadıkça mahkemenin daha ayrıntılı ve güncel bir değerlendirme yapması gerekir. İlk karardaki gerekçelerin kalıp ifadelerle tekrar edilmesi, tek başına tedbirin süresiz devamını haklı göstermeyebilir.

Anayasa Mahkemesi kararlarında; kişinin yurt dışındaki ailevi, kişisel ve mesleki bağlarının, suçlamanın niteliğinin, delil durumunun ve muhtemel cezanın birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Tedbirin belirsiz ve uzun süre devam etmesi halinde kamu yararı ile kişinin hakları arasındaki denge bozulabilir. eski--kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr

İş, eğitim, sağlık veya ailevi zorunluluk

Yurt dışı seyahatinin;

• Tedavi,
• Eğitim,
• İş toplantısı,
• Uluslararası fuar,
• İş sözleşmesi,
• Aile bireyinin hastalığı veya cenazesi,
• Zorunlu resmî işlem

nedeniyle yapılacak olması, orantılılık değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Bununla birlikte seyahat gerekçesinin bulunması, yasağın mutlaka kaldırılacağı anlamına gelmez. Seyahatin zorunluluğu ve kişinin Türkiye’ye geri döneceğine ilişkin güvenceler belgeyle desteklenmelidir.

Adli kontrolün azami süresinin dolması

CMK m.110/A, adli kontrol altında geçirilebilecek süreleri sınırlandırmaktadır. Bu süreler yurt dışına çıkamamak yükümlülüğü bakımından da önemlidir.

Buna göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen bir dosyada toplam süre zorunlu hâllerde üç yıla; ağır cezalık işlerde altı yıla; kanunda belirtilen özel suçlarda ise yedi yıla ulaşabilir.

Bunlar tedbirin mutlaka son güne kadar uygulanabileceği anlamına gelmez. Tedbir gerekli ve ölçülü olmaktan çıkmışsa azami süre dolmadan da kaldırılmalıdır. mevzuat.adalet.gov.tr

Yasağın Geçici Olarak Kaldırılması Mümkün mü?

Evet. Yasağın tamamen kaldırılması dışında, CMK m.110/2 kapsamında belirli tarihler arasında geçici muafiyet talep edilebilir.

Örneğin kişi, bir iş toplantısı veya zorunlu tedavi için 10–15 gün süreyle belirli bir ülkeye gitmek zorundaysa dilekçesinde şu bilgileri göstermelidir:

• Gidilecek ülke ve şehir,
• Gidiş ve dönüş tarihleri,
• Seyahat nedeni,
• Davet yazısı veya tedavi belgesi,
• Ulaşım ve konaklama bilgileri,
• Türkiye’ye dönüşü gösteren iş ve aile bağları.

Mahkeme, yasağı tamamen kaldırmak yerine yalnızca belirtilen seyahat için geçici muafiyet verebilir. Seyahat sonrasında tedbir yeniden uygulanmaya devam eder.

Dilekçeye Hangi Belgeler Eklenebilir?

Kaldırma veya geçici muafiyet talebinin soyut ifadeler yerine belgelerle desteklenmesi önemlidir. Dosyanın niteliğine göre şu belgeler sunulabilir:

• Yerleşim yeri belgesi,
• Çalışma ve işveren yazısı,
• Sosyal güvenlik kayıtları,
• Şirket faaliyet belgeleri,
• Yurt dışından gönderilen davet yazısı,
• Eğitim kabul belgesi,
• Hastane veya tedavi evrakı,
• Aile bağlarını gösteren nüfus kayıtları,
• Gidiş ve dönüş tarihlerini gösteren rezervasyonlar,
• Daha önce adli kontrol yükümlülüklerine uyulduğunu gösteren kayıtlar,
• Duruşmalara düzenli katılımı gösteren tutanaklar,
• Türkiye’deki ekonomik ve sosyal bağları gösteren belgeler.

Uçak bileti alınmış olması tek başına kaldırma nedeni değildir. Bilet satın alınmadan da seyahatin zorunluluğunu gösteren davet, görev veya tedavi belgeleri sunulabilir.

Kaldırma Talebi Reddedilirse Ne Yapılabilir?

CMK m.111/2’ye göre adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir. Güncel CMK m.268 uyarınca itiraz, kararın öğrenildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır.

İtiraz dilekçesi, kararı veren hâkimlik veya mahkemeye sunulur. Kararı veren merci itirazı yerinde görmezse dosyayı incelemeye yetkili itiraz merciine gönderir. mevzuat.adalet.gov.tr

İtiraz dilekçesinde yalnızca önceki taleplerin tekrarlanması yerine ret gerekçelerine cevap verilmelidir. Örneğin mahkeme kaçma şüphesine dayanmışsa, sabit ikametgâh, düzenli iş, aile bağları ve önceki uyumlu davranışlar somut belgelerle açıklanmalıdır.

İtiraz edilmesi yasağın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Kaldırma kararı verilmedikçe veya geçici muafiyet tanınmadıkça tedbir devam eder.

Kaç Ayda Bir İnceleme Yapılır?

CMK m.110/4 uyarınca adli kontrolün devamının gerekli olup olmadığı en geç dört aylık aralıklarla incelenmelidir.

• Soruşturma aşamasında inceleme, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimliğince yapılır.
• Kovuşturma aşamasında davaya bakan mahkeme tedbiri kendiliğinden inceler.

Dört aylık inceleme yapılması yasağın mutlaka kaldırılacağı anlamına gelmez. Mahkemenin tedbirin devamına karar vermesi mümkündür. Ancak kararın güncel delil durumuna ve ölçülülük değerlendirmesine dayanması gerekir. mevzuat.adalet.gov.tr

Beraat veya Takipsizlik Kararında Yasak Kalkar mı?

Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi halinde adli kontrolün devam etmesinin hukuki dayanağı ortadan kalkar. CMK m.103/2’de, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi durumunda şüphelinin serbest kalacağı düzenlenmiştir.

Kovuşturmanın kesinleşmiş beraat, mahkûmiyet, düşme veya benzeri bir kararla sona ermesiyle koruma tedbiri niteliğindeki yurt dışına çıkış yasağının da sona ermesi gerekir. Bununla birlikte eski kaydın sistemde görünmeye devam etmesi ihtimaline karşı kararın ilgili birimlere iletilip iletilmediği kontrol edilmelidir. mevzuat.adalet.gov.tr

Mahkûmiyet kararının henüz kesinleşmemiş olması durumunda ise istinaf veya temyiz sürecinde tedbirin devamına karar verilebilir. Mahkûmiyet kararı verilmesi yasağın her durumda kendiliğinden kalktığı anlamına gelmez.

Yurt Dışı Yasağı İhlal Edilirse Ne Olur?

CMK m.112’ye göre adli kontrol yükümlülüğünü isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, isnat edilen suç için öngörülen cezanın süresine bakılmaksızın tutuklama kararı verilebilir.

Bu nedenle kaldırma kararı alınmadan veya geçici muafiyet süresi başlamadan yurt dışına çıkmaya çalışılması ciddi sonuç doğurabilir. Kişinin seyahat zorunluluğunun bulunması, mahkeme kararına aykırı davranma hakkı vermez. mevzuat.adalet.gov.tr

Her Yurt Dışı Engeli CMK m.109 Kapsamında mıdır?

Hayır. Yurt dışına çıkamama sonucu doğuran işlemin hukuki kaynağı öncelikle belirlenmelidir.

• CMK m.109 kapsamında adli kontrol kararı,
• Kesinleşmiş mahkeme hükmüne bağlı işlem,
• Pasaport verilmemesi veya pasaportun iptali,
• İdari kayıt hatası,
• Başka bir mahkeme veya soruşturma dosyasındaki tedbir

aynı hukuki işlem değildir.

CMK m.111 kapsamında yalnızca ceza soruşturması veya kovuşturması nedeniyle verilen adli kontrol kararının kaldırılması istenebilir. Pasaportla ilgili idari bir işlem varsa işlemin dayanağına göre farklı başvuru yolu uygulanır.

Antalya’da 2016–2025 Dönemine İlişkin Durum

Antalya için 2016–2025 yıllarının tamamını kapsayan; verilen, kaldırılan ve devam eden yurt dışı çıkış yasaklarını, tekil kişi sayısını ve ortalama tedbir süresini birlikte gösteren kesintisiz bir kamu veri serisi yayımlanmamıştır. Bu nedenle son on yıl için sağlıklı bir artış veya azalış oranı hesaplanamaz.

Kamuya açık Antalya adli faaliyet raporlarından şu sınırlı sonuçlar çıkarılabilir:

• 2024 Antalya merkez ağır ceza mahkemeleri ile çocuk ağır ceza mahkemesinin tablolarında, CMK m.109/3-a kapsamında toplam 1.561 tedbir kaydı yer almaktadır.

• 2025 raporunda Antalya merkez ağır ceza mahkemeleri ile çocuk ağır ceza mahkemesi için aynı sütunda toplam 2.099 kayıt bulunmaktadır.

• Ancak 2025 yılında rapora giren ağır ceza mahkemesi sayısı 2024 yılına göre farklıdır. Bu nedenle iki toplam doğrudan karşılaştırılarak “yasaklar yüzde olarak arttı” sonucu çıkarılamaz.

• Raporlardaki sayılar benzersiz kişi sayısını, aynı kişi hakkında yenilenen kararları, kaldırılan tedbirleri veya yıl sonunda devam eden yasakları ayrı ayrı göstermemektedir.

• Asliye ceza mahkemeleri ve ilçelerdeki mahkemeler ayrıca tablolaştırıldığından, yukarıdaki sayılar Antalya ilinin tamamını ifade etmemektedir.

Dolayısıyla resmî kayıtlar, yurt dışı yasağının Antalya’daki ceza dosyalarında yaygın olarak kullanılan bir adli kontrol türü olduğunu göstermektedir; ancak yayımlanan veriler on yıllık kişi bazlı eğilim analizi yapmaya yeterli değildir. rayp.adalet.gov.tr

Yurt dışına çıkış yasağının kaldırılması için soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimliğine, dava aşamasında ise yargılamayı yapan mahkemeye gerekçeli talepte bulunulmalıdır. Kaçma şüphesinin bulunmadığı, delillerin toplandığı, adli kontrol şartlarına uyulduğu ve tedbirin artık gerekli veya ölçülü olmadığı somut belgelerle açıklanmalıdır.

Yasağın tamamen kaldırılması mümkün olduğu gibi belirli bir seyahat için geçici muafiyet verilmesi de mümkündür. Ret kararına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz veya yeni başvuru, yasağın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

Bu metin genel hukuki bilgilendirme niteliğindedir. Somut dosyadaki suçlama, delil durumu, tedbir süresi ve karar gerekçesi incelenmeden kesin bir hukuki sonuç çıkarılamaz.