Restoranda tüketilen yemek nedeniyle zehirlenme meydana gelirse sorumluluk; gıdanın nerede bozulduğu, yemeği kimin hazırladığı, saklama ve hijyen kurallarına uyulup uyulmadığı ve sorumlu kişilerin bozulmayı bilip bilmediğine göre belirlenir.

Olayın özelliklerine göre restoran işletmecisi, işletme yetkilisi, aşçı, çalışan, gıda tedarikçisi veya üretici sorumlu olabilir. Ancak restoran sahibinin her zehirlenme olayında otomatik olarak hapis cezası alacağı söylenemez. Her kişinin kusuru ve olayla bağlantısı ayrı ayrı araştırılır.

TCK m.185 ve m.186 yanında, kişinin yaralanması veya ölmesi durumunda TCK m.89’daki taksirle yaralama ya da TCK m.85’teki taksirle öldürme hükümleri de gündeme gelebilir.

Gıda Zehirlenmesi Hangi Suçları Oluşturabilir?

Restoran kaynaklı olduğu ileri sürülen gıda zehirlenmesinde başlıca şu suçlar değerlendirilebilir:

• TCK m.185 kapsamında zehirli madde katma
• TCK m.186 kapsamında bozulmuş veya değiştirilmiş gıda ticareti
• TCK m.89 kapsamında taksirle yaralama
• TCK m.85 kapsamında taksirle öldürme

Hangi maddenin uygulanacağı yalnızca kişinin “zehirlendim” demesine göre belirlenmez. Gıdanın niteliği, laboratuvar sonuçları, kişinin sağlık durumu, sorumluların bilgisi ve ihmali birlikte incelenir.

TCK m.185 Kapsamında Zehirli Madde Katmanın Cezası Nedir?

TCK m.185/1’e göre içilecek sulara veya yenilecek, içilecek, kullanılacak ya da tüketilecek her çeşit besin ve benzeri şeye zehir katarak veya başka şekilde bunları bozarak kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşüren kişi hakkında iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası verilir.

Bu suçun oluşması için bir kişinin gerçekten zehirlenmesi veya ölmesi zorunlu değildir. Gıdanın insanların hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek duruma getirilmesi yeterli olabilir.

Ancak gıdaya zarar verici maddenin bilerek katılması ile hijyen kurallarına dikkatsizlik sonucu bulaşma meydana gelmesi aynı şekilde değerlendirilmez.

Gıdanın İhmal Nedeniyle Bozulmasının Cezası Nedir?

TCK m.185/2’ye göre gıdayı bozma veya sağlığa zararlı duruma getirme fiili dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle meydana gelmişse üç aydan bir yıla kadar hapis cezası uygulanabilir.

Şu ihmaller bu kapsamda değerlendirilebilir:

• Çiğ ve pişmiş ürünlerin aynı yerde saklanması
• Soğuk zincirin korunmaması
• Son kullanma tarihi geçmiş malzemenin kullanılması
• Et, tavuk veya deniz ürünlerinin uygun sıcaklıkta saklanmaması
• Yemeğin yeterince pişirilmemesi
• Bozuk ürünün tespit edilmesine rağmen imha edilmemesi
• Temizlik ve dezenfeksiyon kurallarının uygulanmaması
• Hastalık taşıyan personelin gıda hazırlamaya devam etmesi
• Kimyasal temizlik maddesinin gıdaya bulaşması
• Zararlı madde bulunan kapların gıdayla temas ettirilmesi

Ceza sorumluluğu için ihmal ile ortaya çıkan tehlike veya zarar arasında bağlantı bulunmalıdır.

Bozuk Yemek Satmanın Cezası Nedir?

TCK m.186’ya göre insanların hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş yiyecek ve içecekleri satan, tedarik eden ya da bulunduran kişi hakkında:

• Bir yıldan beş yıla kadar hapis
• Bin beş yüz güne kadar adli para cezası

birlikte uygulanabilir.

Bu suçun resmî izne bağlı olarak yürütülen bir meslek veya sanat kapsamında işlenmesi hâlinde verilecek ceza üçte bir oranında artırılır.

Restoran, lokanta, kafe, pastane veya yemek üretim işletmesindeki faaliyetler bakımından somut olayın bu nitelikli hâl kapsamında olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Her Bozuk Gıda TCK m.186 Kapsamına Girer mi?

TCK m.186’nın uygulanabilmesi için gıdanın yalnızca görüntü, tat veya kalite bakımından kötü olması yeterli değildir. Gıdanın insanların hayatını ve sağlığını tehlikeye sokabilecek biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş olması gerekir.

Örneğin yemeğin lezzetsiz olması, porsiyonun küçük gelmesi veya ürünün beklenen kalitede çıkmaması tek başına bu suçu oluşturmaz.

Gıdanın sağlığa zararlı olup olmadığı genellikle:

• Laboratuvar analizi
• Mikrobiyolojik inceleme
• Kimyasal analiz
• Tarım ve Orman Müdürlüğü denetimi
• Uzman veya bilirkişi raporu
• Hastane ve adli tıp kayıtları

üzerinden belirlenir.

TCK m.186 kasten işlenebilen bir suçtur. Bozuk gıdanın bilerek satıldığı, tedarik edildiği veya bulundurulduğu ortaya konulmalıdır. Sorumlu kişinin bozulmayı bilip bilmediği; ürünün kokusu, görünümü, saklama koşulları, son tüketim tarihi, daha önceki uyarılar ve işletme kayıtları üzerinden araştırılabilir.

Restoran Sahibi Her Durumda Sorumlu Olur mu?

Restoran sahibinin yalnızca iş yerinin sahibi olması, her olayda kişisel olarak hapis cezası alması için yeterli değildir. Ceza sorumluluğu şahsidir.

İşletme sahibinin ceza sorumluluğu bakımından şu hususlar incelenir:

• Gıda güvenliği sürecini bizzat yönetip yönetmediği
• Bozuk ürün kullanılması için talimat verip vermediği
• Uygunsuz saklama koşullarını bilip bilmediği
• Gerekli denetimleri ve personel eğitimini sağlayıp sağlamadığı
• Daha önce yapılan uyarıları dikkate alıp almadığı
• Bozulduğu bilinen ürünlerin satışına devam edilmesine izin verip vermediği
• İşletmede görev ve sorumluluk dağılımının nasıl yapıldığı

Restoran sahibi gerekli sistemi kurmamış, bilinen tehlikeyi görmezden gelmiş veya bozuk ürünün satışına izin vermişse ceza sorumluluğu gündeme gelebilir.

Şirketlere Hapis Cezası Verilir mi?

Tüzel kişiler hakkında hapis cezası uygulanmaz. Restoran bir şirket tarafından işletiliyorsa hapis cezası, fiili gerçekleştiren veya suçtan şahsen sorumlu olan gerçek kişiler hakkında değerlendirilebilir.

Bunlar olayın özelliklerine göre:

• Şirket yetkilisi
• İşletme müdürü
• Mutfak sorumlusu
• Aşçı
• Depo sorumlusu
• Satın alma sorumlusu
• Gıda güvenliği görevlisi
• Ürünü tedarik eden kişi

olabilir.

Şirket veya işletme hakkında ayrıca idari para cezası, ürünlerin toplatılması, faaliyetin durdurulması ve diğer idari yaptırımlar uygulanabilir.

Aşçı veya Çalışan Sorumlu Tutulabilir mi?

Gıdayı hazırlayan aşçı veya çalışan, kişisel kusuru bulunması hâlinde sorumlu tutulabilir.

Örneğin çalışanın:

• Bozuk olduğunu bildiği ürünü yemeğe katması
• Temizlik maddesini dikkatsizce gıdaya bulaştırması
• Çiğ tavuğa temas eden malzemeyi temizlemeden kullanması
• Yemeği güvenli sıcaklığa ulaşmadan servis etmesi
• Amirlerin uyarısına rağmen hijyen kurallarını ihlal etmesi

cezai sorumluluk doğurabilir.

Ancak çalışan, bozuk olduğu dışarıdan anlaşılamayan kapalı ürünü talimatlara uygun şekilde kullanmışsa sorumluluğu farklı değerlendirilebilir. İşletmenin eğitim, ekipman ve denetim eksikliği de dikkate alınır.

Ürün Tedarikçiden Bozuk Geldiyse Kim Sorumlu Olur?

Gıdanın üretim veya tedarik aşamasında bozulduğu belirlenirse üretici, dağıtıcı veya tedarikçinin sorumluluğu gündeme gelebilir.

Örneğin et ürünü restorana gelmeden önce bozulmuşsa veya üretim tesisinde zararlı mikroorganizmayla bulaşmışsa asıl sorumluluk tedarik zincirinin önceki aşamasında bulunabilir.

Buna karşılık restoran:

• Teslim sırasında gerekli kontrolleri yapmamışsa
• Soğuk zinciri daha sonra bozmuşsa
• Uygun olmayan sıcaklıkta depolamışsa
• Son tüketim tarihini kontrol etmemişse
• Şüpheli ürünü servise sunmuşsa

ayrıca sorumlu tutulabilir.

Aynı zehirlenme olayında üretici, tedarikçi ve restoran görevlilerinin birlikte kusurlu bulunması mümkündür.

Zehirlenen Kişi Hastaneye Kaldırılırsa Taksirle Yaralama Oluşur mu?

Restoran görevlilerinin hijyen veya saklama kurallarına aykırı davranması sonucunda kişi zehirlenmiş ve sağlık durumu bozulmuşsa TCK m.89 kapsamında taksirle yaralama suçu değerlendirilebilir.

Taksirle yaralamanın temel şekli için üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür.

Zehirlenme sonucunda:

• Hayati tehlike
• Organ işlevinde sürekli zayıflama
• Kemik kırığı
• Konuşma veya çocuk yapma yeteneğinde bozulma
• Yüzde sabit iz
• Erken doğum
• Kalıcı organ kaybı
• Bitkisel hayat
• Gebelik kaybı

gibi ağır sonuçlar ortaya çıkarsa ceza artırılabilir.

Birden fazla kişinin aynı yemekten zehirlenmesi de uygulanacak cezanın ağırlaşmasına neden olabilir.

Zehirlenme Nedeniyle Ölüm Meydana Gelirse Ne Olur?

Gıda güvenliği kurallarına aykırılık sonucunda bir kişinin ölmesi hâlinde TCK m.85 kapsamında taksirle öldürme suçu gündeme gelebilir.

Taksirle bir kişinin ölümüne neden olan kişi hakkında iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası verilebilir.

Fiil:

• Birden fazla kişinin ölümüne veya
• Bir kişinin ölümüyle birlikte bir ya da daha fazla kişinin yaralanmasına

neden olmuşsa iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası uygulanabilir.

Sorumlu kişinin tehlikeyi öngörmesine rağmen kurallara aykırı davranmaya devam etmesi durumunda bilinçli taksir hükümleri de değerlendirilebilir.

Alerji Nedeniyle Zehirlenmede Restoran Sorumlu Olur mu?

Müşterinin alerjisiyle ilgili olarak işletmeye açıkça bilgi verilmiş olmasına rağmen alerjen içeren ürünün servis edilmesi veya yanlış bilgi verilmesi sorumluluk doğurabilir.

Şu durumlar özellikle önemlidir:

• Müşterinin alerjisini önceden bildirmesi
• Menüde alerjen bilgisinin yanlış yazılması
• Çalışanın ürünün alerjen içermediğini söylemesi
• Mutfakta çapraz bulaşma önlemlerinin alınmaması
• Alerjen madde bulunduğunun bilinmesine rağmen müşterinin uyarılmaması

Müşterinin bilinen alerjisini işletmeye bildirmemesi de kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Ancak işletmenin gıda mevzuatından kaynaklanan bilgilendirme ve güvenli üretim yükümlülükleri devam eder.

Açık Büfe veya Toplu Yemekte Kim Sorumludur?

Açık büfe, düğün yemeği, otel, okul yemeği, fabrika yemekhanesi veya catering hizmetinde çok sayıda kişinin zehirlenmesi hâlinde sorumluluk zinciri daha geniş olabilir.

Şu kişiler ve işletmeler incelenebilir:

• Yemeği üreten catering firması
• Organizasyonu yapan işletme
• Yemeği saklayan veya taşıyan firma
• Soğuk zincirden sorumlu çalışan
• Servis yapan işletme
• Ham madde üreticisi ve tedarikçisi
• İşletme veya mutfak yöneticisi

Aynı yemeği tüketen birden fazla kişide benzer belirtilerin ortaya çıkması, gıda ile hastalık arasındaki bağlantının belirlenmesinde önemli bir delil olabilir.

Paket Servis Yemeğinde Zehirlenmeden Kim Sorumludur?

Paket servisle alınan yemekte zehirlenme meydana gelirse yemeği hazırlayan restoranın yanı sıra taşıma ve teslim aşaması da incelenir.

Yemeğin:

• Restoranda bozuk hazırlanması
• Uygun olmayan ambalaja konulması
• Taşıma sırasında uzun süre bekletilmesi
• Güvenli sıcaklık aralığının korunmaması
• Teslimden sonra tüketici tarafından uzun süre dışarıda bırakılması

sonucu değiştirebilir.

Sipariş kayıtları, teslim saati, kurye hareketleri, ambalaj, kalan yemek ve tüketim zamanı önemli delillerdir.

Gıda Zehirlenmesi Nasıl İspatlanır?

Bir kişinin restoranda yemek yedikten sonra rahatsızlanması tek başına zehirlenmenin kesin olarak o restorandan kaynaklandığını kanıtlamayabilir. Belirtilerin başka bir hastalıktan veya daha önce tüketilen başka bir gıdadan kaynaklanma ihtimali araştırılır.

İspat bakımından şu deliller önemlidir:

• Hastane muayene ve tedavi kayıtları
• Gıda zehirlenmesi teşhisi
• Kan, dışkı veya diğer tahlil sonuçları
• Yemeğin kalan kısmından alınan resmî numune
• Tarım ve Orman Müdürlüğü inceleme raporu
• Restorandan alınan gıda numuneleri
• Restoranın saklama ve sıcaklık kayıtları
• Fiş, fatura veya banka ödeme kaydı
• Sipariş uygulaması kayıtları
• Kamera görüntüleri
• Aynı yemeği yiyen kişilerin ifadeleri
• Aynı dönemde yapılan diğer şikâyetler
• Ürünlerin son tüketim tarihleri
• Tedarik ve sevkiyat belgeleri
• Bilirkişi raporu

Sağlık raporu, kişinin rahatsızlandığını gösterebilir; ancak hastalığın kesin olarak hangi yemekten kaynaklandığını her durumda tek başına kanıtlamaz.

Zehirlenme Durumunda İlk Olarak Ne Yapılmalıdır?

Öncelikle kişinin sağlığı korunmalıdır. Şiddetli kusma, bilinç değişikliği, nefes darlığı, kanlı ishal, yüksek ateş, ciddi sıvı kaybı veya benzeri ağır belirtiler bulunuyorsa acil sağlık yardımı alınmalıdır.

Delillerin korunması için şu adımlar izlenebilir:

1. Gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
2. Hekime restoranda yenilen yemekler ve tüketim zamanı anlatılmalıdır.
3. Hastane raporları, reçeteler ve tahliller saklanmalıdır.
4. Fiş, fatura, banka kaydı veya sipariş belgesi korunmalıdır.
5. Yemeğin kalan kısmı gelişigüzel atılmamalı veya değiştirilmemelidir.
6. Ambalaj, ürün etiketi ve son tüketim tarihi saklanmalıdır.
7. Aynı yemeği yiyen diğer kişiler belirlenmelidir.
8. İşletmenin adı, adresi, yemek ve tüketim saati not edilmelidir.
9. İl veya ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne gecikmeden bildirim yapılmalıdır.
10. Suç şüphesi varsa kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurulmalıdır.

Gıda numunesinin delil olarak güvenilir olması için yetkili görevliler tarafından usulüne uygun şekilde alınması ve saklanması önemlidir. Tüketicinin kendi imkânlarıyla sakladığı yemek parçası tek başına kesin delil sayılmayabilir ancak inceleme yapılmasını sağlayabilir.

Restoran Zehirlenmesi Nereye Şikâyet Edilir?

Gıda zehirlenmesi iddiası şu mercilere bildirilebilir:

• İl veya ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğü
• Alo 174 Gıda Hattı
• Cumhuriyet başsavcılığı
• Polis veya jandarma
• İlgili belediye
• Tüketici uyuşmazlığı bakımından yetkili tüketici mercileri

Şikâyetin hızlı yapılması, işletmedeki aynı üründen numune alınabilmesi ve saklama koşullarının yerinde incelenebilmesi açısından önemlidir.

Tarım ve Orman Müdürlüğü İşletmede Ne Yapar?

Yetkili denetim görevlileri işletmede inceleme yapabilir, gıda ve yüzey numunesi alabilir, depolama koşullarını kontrol edebilir ve işletmenin kayıtlarını inceleyebilir.

Denetimde şu hususlar araştırılabilir:

• Soğuk hava depolarının sıcaklığı
• Çiğ ve pişmiş gıdaların saklanması
• Son tüketim tarihleri
• Personel hijyeni
• Haşere ve temizlik durumu
• Gıda işletmesi kayıtları
• Ürünlerin izlenebilirliği
• Tedarik faturaları
• Numune saklama yükümlülükleri
• Temizlik ve dezenfeksiyon ürünleri
• Geri çağırma ve imha işlemleri

Uygunsuzluk tespit edilirse idari para cezası, ürünlerin toplatılması, imha, faaliyetin sınırlandırılması veya başka idari yaptırımlar uygulanabilir. Suç şüphesi bulunursa savcılığa bildirim yapılabilir.

Restoranın İdari Sorumluluğu Nedir?

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu uyarınca gıda işletmecisi, kontrolü altındaki üretim, işleme, depolama, dağıtım ve satış aşamalarında gıdanın mevzuata uygun ve güvenilir olmasını sağlamakla yükümlüdür.

İşletme, güvenilir olmadığını düşündüğü gıdanın satışını durdurmalı, gerekli durumlarda ürünü piyasadan çekmeli ve yetkili makamlarla iş birliği yapmalıdır.

Ceza davası açılmaması, işletmeye idari yaptırım uygulanamayacağı anlamına gelmez. Gıdanın TCK m.186 kapsamındaki suç şartlarını taşımaması hâlinde bile gıda mevzuatına aykırılık nedeniyle idari para cezası uygulanabilir.

Zehirlenen Kişi Tazminat İsteyebilir mi?

Restoran yemeği nedeniyle zehirlenen kişi, şartları oluşmuşsa maddi ve manevi tazminat talep edebilir.

Maddi tazminat kapsamında şunlar istenebilir:

• Muayene ve tedavi giderleri
• İlaç giderleri
• Ulaşım ve bakım giderleri
• Çalışılamayan dönem nedeniyle gelir kaybı
• Geçici veya kalıcı iş göremezlik zararı
• İleride yapılması gereken tedavi giderleri
• Yemeğe ödenen ücret
• Belgelenebilen diğer doğrudan zararlar

Yaşanan olay kişinin bedensel bütünlüğünü ciddi şekilde etkilemişse manevi tazminat da talep edilebilir.

Ölüm meydana gelmişse cenaze giderleri, destekten yoksun kalma tazminatı ve şartları varsa manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir.

Tazminattan Restoran mı Tedarikçi mi Sorumlu Olur?

Tüketici yemeği restorandan satın aldığı için restoranın sözleşmeden ve ayıplı hizmetten kaynaklanan sorumluluğu değerlendirilebilir. Gıdanın üretici veya tedarikçi aşamasında bozulduğu belirlenirse bu kişilerin de sorumluluğu doğabilir.

Birden fazla kişinin zarara birlikte neden olması hâlinde zarar gören kişiye karşı birden fazla sorumlunun bulunması mümkündür. Zararı ödeyen işletmenin daha sonra kusurlu üreticiye veya tedarikçiye başvurması ayrı bir hukuki ilişkidir.

Fiş Olmadan Şikâyet veya Dava Açılabilir mi?

Fiş veya fatura önemli bir delildir ancak bunların bulunmaması her durumda başvuru yapılmasını engellemez.

Restoranda yemek yenildiği şu delillerle de ispatlanabilir:

• Kredi kartı veya banka hareketi
• Sipariş uygulaması kaydı
• Rezervasyon bilgisi
• Kamera görüntüsü
• Konum kaydı
• Mesajlaşmalar
• Tanık anlatımları
• İşletmenin sipariş kayıtları
• Yemek fotoğrafları

Bununla birlikte ödeme ve sipariş belgelerinin saklanması ispatı önemli ölçüde kolaylaştırır.

Aynı Yemekten Başka Kimse Zehirlenmediyse Restoran Sorumlu Olur mu?

Aynı yemeği yiyen yalnızca bir kişinin rahatsızlanması restoranın kesin olarak sorumsuz olduğunu göstermez. Kişinin yaşı, bağışıklık sistemi, kronik hastalıkları, tükettiği miktar veya kişisel hassasiyeti sonucu etkileyebilir.

Ancak yalnızca bir kişinin rahatsızlandığı olaylarda gıda ile hastalık arasındaki bağlantının kurulması daha zor olabilir. Kişinin gün içinde tükettiği diğer gıdalar ve hastalığın başka bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığı araştırılır.

Zehirlenme Şikâyeti İçin Süre Var mı?

Uygulanacak süre, olayın ceza hukuku, tüketici hukuku veya tazminat hukuku kapsamında takip edilmesine göre değişebilir.

Bazı taksirle yaralama hâlleri şikâyete bağlı olabilir ve genel olarak fiil ile failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık şikâyet süresi gündeme gelebilir. Buna karşılık TCK m.185 ve m.186 kapsamındaki suçlar kamu sağlığına karşı suçlardır ve soruşturulmaları mağdurun şikâyetine bağlı değildir.

Tazminat ve tüketici başvuruları bakımından da ayrı zamanaşımı süreleri bulunmaktadır. Hak kaybı yaşanmaması için delillerin toplanması ve başvuruların geciktirilmemesi önemlidir.

Restorana Şikâyetten Vazgeçilirse Ceza Dosyası Kapanır mı?

TCK m.185 ve m.186 kapsamındaki suçların soruşturulması şikâyete bağlı değildir. Bu nedenle mağdurun şikâyetten vazgeçmesi soruşturmayı otomatik olarak sona erdirmez.

Taksirle yaralamanın bazı şekillerinde şikâyet şartı ve uzlaştırma hükümleri uygulanabilir. Aynı olayda birden fazla suç bulunuyorsa her suç bakımından ayrı değerlendirme yapılır.

Sonuç

Restoranda yemek yedikten sonra meydana gelen her rahatsızlık otomatik olarak restoranın suç işlediğini göstermez. Zehirlenmenin tüketilen yemekle bağlantısı, gıdanın nerede bozulduğu, sorumlu kişilerin bilgisi ve ihmali bilimsel ve hukuki delillerle belirlenmelidir.

Gıdaya zehir katılması veya gıdanın başka şekilde tehlikeli duruma getirilmesi TCK m.185 kapsamında iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına neden olabilir. Fiilin dikkatsizlik veya ihmal sonucunda işlenmesi hâlinde üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir.

Sağlığı tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş gıdayı satan, tedarik eden ya da bulunduran kişi hakkında TCK m.186 uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapis ve bin beş yüz güne kadar adli para cezası uygulanabilir. Yaralanma veya ölüm meydana gelmişse ayrıca taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçları değerlendirilebilir.

Bu metin genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Gıda zehirlenmesinde sorumluluk; sağlık raporları, laboratuvar sonuçları, resmî denetim tutanakları ve olayın bütün koşulları incelenerek belirlenir.