Instagram, Facebook ve X’te Hakaret Etmenin Cezası Nedir?

Instagram, Facebook, X ve benzeri sosyal medya platformlarında bir kişiye küfür etmek, aşağılayıcı ifadeler kullanmak veya kişinin onurunu, şerefini ve saygınlığını zedeleyebilecek bir fiil isnat etmek hakaret suçunu oluşturabilir.

Sosyal medyada hakaret suçu; paylaşım, yorum, hikâye, doğrudan mesaj, fotoğraf, video veya ses kaydı yoluyla işlenebilir. Fiilin internet üzerinden gerçekleştirilmesi, cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Konu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi kapsamında değerlendirilir.

Sosyal medyada hangi paylaşımlar hakaret sayılabilir?

TCK m.125/1’e göre hakaret suçu iki farklı şekilde oluşabilir:

Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını zedeleyebilecek somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi,
Bir kişiye sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığına saldırılması.

Bu nedenle sosyal medyada yayımlanan bir yorum veya paylaşımın yalnızca rahatsız edici olması yeterli değildir. Kullanılan ifadenin kişinin şeref ve saygınlığına saldırı niteliğinde bulunması gerekir.

Paylaşımın bütünü, kullanılan kelimeler, görseller, paylaşımın yöneltildiği kişi ve olayın gerçekleşme şekli birlikte değerlendirilir. Sert eleştiri ile kişinin doğrudan onur ve saygınlığının hedef alınması aynı hukuki anlama gelmez.

Instagram, Facebook ve X’te hakaretin cezası nedir?

• TCK m.125/1 uyarınca hakaret suçunun temel cezası:
• Üç aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adli para cezasıdır.
• Hapis cezası ile adli para cezası birbirine alternatif olarak düzenlenmiştir. Uygulanacak yaptırım, kanuni şartlar ve somut olay dikkate alınarak mahkeme tarafından belirlenir.

Hakaretin;

• Kamu görevlisine görevinden dolayı,
• Kişinin dinî, siyasi, sosyal veya felsefi düşüncelerini açıklaması ya da değiştirmesi nedeniyle,
• Kişinin mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranması nedeniyle,
• Kişinin mensup olduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden söz edilerek

işlenmesi hâlinde TCK m.125/3 gereğince cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

Doğrudan mesajla hakaret etmek suç mu?

Instagram, Facebook veya X üzerinden gönderilen özel mesajlar da hakaret suçuna konu olabilir. TCK m.125/2’ye göre hakaretin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle gerçekleştirilmesi hâlinde, temel hakaret suçuna ilişkin ceza uygulanır.

Bu kapsamda;

• Instagram doğrudan mesajları,
• Facebook Messenger yazışmaları,
• X özel mesajları,
• Sesli mesajlar,
• Fotoğraf ve video yoluyla gönderilen ifadeler

hakaret suçunun işlenme aracı olabilir.

Mesajın yalnızca mağdura gönderilmesi, suçun oluşmasını engellemez. Hakaretin üçüncü kişiler tarafından görülmesi, doğrudan mesajla işlenen hakaretin temel şekli için zorunlu değildir.

Herkese açık paylaşımda ceza artar mı?

TCK m.125/4’e göre hakaretin alenen işlenmesi hâlinde verilecek ceza altıda bir oranında artırılır.

Bir sosyal medya hesabının herkese açık olması, paylaşımın belirsiz sayıdaki kişiler tarafından görülebilmesi ve erişimin belirli kişilerle sınırlandırılmamış olması aleniyet değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Buna karşılık yalnızca belirli kişilerin görebildiği kapalı hesap, özel grup veya sınırlı paylaşım her durumda otomatik olarak aleni kabul edilmez. Paylaşımın erişilebilirliği somut olayın şartlarına göre değerlendirilir.

Hikâye veya geçici paylaşım yoluyla hakaret suç olur mu?

Instagram veya Facebook hikâyesinin belirli bir süre sonra kendiliğinden silinmesi, paylaşımın hakaret niteliğini ortadan kaldırmaz. Hakaret içeren ifadenin yayımlanmış ve erişilebilir hâle gelmiş olması durumunda suç oluşabilir.

Paylaşımın daha sonra silinmesi de gerçekleşmiş olan fiili kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak paylaşımın varlığı, içeriği, yayın tarihi ve kim tarafından yayımlandığının hukuka uygun delillerle ortaya konulması gerekir.

Kişinin adı yazılmadan hakaret edilirse suç oluşur mu?

Hakaret edilen kişinin adının paylaşımda açıkça yazılması zorunlu değildir. TCK m.126’ya göre mağdurun ismi belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı biçimde yapılmış olsa bile, paylaşımın niteliğinden ve içeriğinden hangi kişiye yöneltildiği konusunda tereddüt bulunmuyorsa mağdurun ismi belirtilmiş ve hakaret açıklanmış sayılır.

Etiketleme yapılmaması, kullanıcı adının yazılmaması veya baş harf kullanılması tek başına suçun oluşmasını engellemez. Önemli olan, paylaşımın kimi hedef aldığının anlaşılabilir olmasıdır.

Mağdurun görmediği paylaşım hakaret sayılır mı?

Hakaret içeren paylaşım mağdurun doğrudan göreceği şekilde yapılmamışsa gıyapta hakaret hükümleri gündeme gelebilir. TCK m.125/1’e göre mağdurun gıyabında yapılan hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi gerekir.

Herkese açık sosyal medya paylaşımında içeriğin kaç kişiyle paylaşıldığı, kimler tarafından görülebildiği ve mağdura doğrudan yöneltilip yöneltilmediği değerlendirilir.

Sahte veya anonim hesaptan hakaret etmek suç mu?

Sosyal medya hesabında gerçek adın kullanılmaması, hakaret suçunun oluşmasını engellemez. Sahte veya anonim hesap üzerinden yapılan paylaşımın arkasındaki kişinin tespit edilmesi hâlinde cezai sorumluluk gündeme gelebilir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 160 ve 161. maddeleri kapsamında Cumhuriyet savcısı, suç işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrendiğinde gerçeğin araştırılması amacıyla soruşturma işlemleri yapabilir.

Yalnızca hesabın görünen adı değil; paylaşım bilgileri, kullanıcı adı, bağlantılar, iletişim bilgileri ve hukuka uygun biçimde elde edilen diğer dijital veriler birlikte değerlendirilebilir.

Başkasının paylaşımını yeniden paylaşmak suç mu?

Hakaret içeren bir paylaşımın yeniden yayımlanması, alıntılanması veya yorum eklenerek paylaşılması ayrıca değerlendirilebilir. Yeniden paylaşımı yapan kişinin iradesi, eklediği ifadeler ve hakaret içeren içeriği kendi paylaşımı hâline getirip getirmediği önem taşır.

Bir içeriğin yalnızca beğenilmesi, paylaşılması veya ekran görüntüsünün yayımlanması bakımından otomatik bir sonuçtan söz edilemez. Her kişinin davranışı ve kastı kendi eylemi üzerinden değerlendirilir. TCK m.20’ye göre ceza sorumluluğu şahsidir.

Sosyal medya hakaretinde şikâyet süresi ne kadardır?

1. TCK m.131’e göre kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret dışındaki hakaret suçları şikâyete bağlıdır.
2. TCK m.73 uyarınca mağdur, hakaret içeren paylaşımı ve paylaşımı yapan kişiyi öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet hakkını kullanmalıdır.
3. Paylaşım biliniyor ancak sahte hesabın arkasındaki kişinin kimliği henüz bilinmiyorsa, failin kimliğinin ne zaman öğrenildiği şikâyet süresinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
4. Kamu görevlisine görevi nedeniyle hakaret edilmesi durumunda ise mağdurun şikâyeti aranmaz ve soruşturma resen yürütülür.

Sosyal medya hakareti nereye şikâyet edilir?

Hakaret içeren sosyal medya paylaşımı hakkında, CMK m.158 kapsamında:

• Cumhuriyet Başsavcılığına,
• Polis veya jandarma birimlerine

yazılı ya da sözlü başvuru yapılabilir.

Mağdur doğrudan ceza mahkemesinde ceza davası açmaz. Şikâyet üzerine Cumhuriyet savcısı soruşturma yürütür. Yeterli şüphe bulunması hâlinde CMK m.170 uyarınca iddianame düzenlenir. İddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmesiyle kamu davası açılır.

Sosyal medya hakaretinde hangi deliller saklanmalıdır?

Olayın özelliklerine göre şu bilgiler delil olarak değerlendirilebilir:

• Paylaşım veya yorumun ekran görüntüsü,
• Paylaşımın doğrudan internet bağlantısı,
• Hesabın kullanıcı adı ve profil bilgileri,
• Paylaşım tarihi ve saati,
• Hikâye veya geçici paylaşımın görüntüsü,
• Özel mesajların tamamı,
• Sesli ve görüntülü mesajlar,
• Paylaşımı gören kişilerin anlatımları,
• Hukuka uygun şekilde elde edilmiş dijital inceleme verileri.

Ekran görüntüsünün yanında paylaşım bağlantısının, kullanıcı adının, tarih ve saat bilgisinin de korunması yararlıdır. Görüntünün kesilmesi veya konuşmanın yalnızca belirli bölümünün saklanması, içeriğin bütünlüğü konusunda tartışma doğurabilir.

Delil elde etmek amacıyla başkasının hesabına veya telefonuna izinsiz girilmesi ise TCK m.132, m.134 ve m.243 kapsamında ayrı suçları gündeme getirebilir.

Sosyal medya hakaretinde önödeme uygulanır mı?

TCK m.75/6-a uyarınca kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret hâli dışında kalan TCK m.125 kapsamındaki hakaret suçları önödeme kapsamındadır.

Kanundaki önödeme şartlarının yerine getirilmesi hâlinde soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, dava açılmışsa kamu davasının düşmesine karar verilebilir. Önödeme mağdura ödenen bir tazminat değildir ve mağdurun kişisel hak taleplerini ortadan kaldırmaz.

Güncel CMK m.253 düzenlemesine göre hakaret suçunda uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen TCK m.125/3-a kapsamındaki hakaret ise önödeme kapsamının dışındadır.

Sosyal medya hakareti nedeniyle tazminat istenebilir mi?

Sosyal medyada yayımlanan hakaret içerikli paylaşım kişinin kişilik haklarını ihlal etmişse, ceza soruşturmasından ayrı olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesi kapsamında manevi tazminat talep edilmesi gündeme gelebilir.

Ceza soruşturması ve manevi tazminat davası birbirinden farklı süreçlerdir. TCK m.75/5 uyarınca önödeme sonucunda ceza soruşturmasının sona ermesi, kişisel hakların talep edilmesine engel olmaz.

Instagram, Facebook veya X’te yazılan her sert ya da kırıcı ifade otomatik olarak hakaret suçu oluşturmaz. Paylaşımın içeriği, hedef aldığı kişi, hesabın erişilebilirliği, mesajın yayımlanma biçimi ve hukuka uygun deliller birlikte değerlendirilir. Somut olayın özellikleri uygulanacak kanun hükümlerini ve hukuki sonucu değiştirebilir.